Παλαιό Γυναικόκαστρο Κιλκίς: Η βυζαντινή νότα του νομού

Σε προηγούμενα άρθρα, ανακαλύψαμε την μακρά ιστορία της περιοχής του Κιλκίς που εκτείνεται μέχρι την εποχή του Χαλκού. Σήμερα, θα ρίξουμε φως σε ακόμα μία χρονική περίοδο, και συγκεκριμένα στα χρόνια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Για να γίνει αυτό, οφείλουμε να επισκεφτούμε το Παλαιό Γυναικόκαστρο. Το σύγχρονο χωριό των 300 κατοίκων εκτείνεται 18 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της πρωτεύουσας του νομού και φιλοξενεί ένα πολιτιστικό μνημείο σπάνιας αξίας. Αναφερόμαστε βέβαια στο περίφημο Φρούριο του Γυναικοκάστρου, το οποίο θα αναλύσουμε παρακάτω.

Απαρχές και κατασκευή του κάστρου

Η φυσική θέση της περιοχής λόγω της δύσκολης προσβασιμότητας προσέφερε ανέκαθεν προστασία στους κατοίκους. Για τον παραπάνω λόγο, φαίνεται ότι είχε προτιμηθεί ακόμα και στην εποχή του Σιδήρου(1100 π.Χ.) γεγονός που αποδείχθηκε από την ανακάλυψη προχριστιανικών τάφων. Φτάνοντας στα χρόνια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, η περιοχή θεωρήθηκε ιδανική για την κατασκευή οχυρού. Έτσι, κατά την διάρκεια της βασιλείας του Ανδρόνικου Γ’ Παλαιολόγου, το κάστρο απέκτησε μορφή(1334). Η ίδρυση του εξυπηρετούσε κυρίως αμυντικούς σκοπούς, αφού βοηθούσε στον διαχωρισμό των συνόρων από τους Σλάβους. Ενώ παράλληλα, προστάτευε τις Μακεδονικές σοδιές από πιθανές επιδρομές. Λίγα χρόνια αργότερα, εκδηλώθηκε στην Θεσσαλονίκη το κίνημα των Ζηλωτών, στο οποίο ο απλός λαός ανέλαβε τα ηνία της πόλης. Πολλοί αριστοκράτες της εποχής μαζί με τον τότε διοικητή(Θεόδωρος Συναδηνός) αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την Θεσσαλονίκη και βρήκαν καταφύγιο στο Γυναικόκαστρο. Την ίδια χρονιά, ένας εκ των πρωταγωνιστών του εμφυλίου πολέμου(Ιωάννης Καντακουζηνός) κατέφθασε στην περιοχή με την οικογένεια του αλλά και τον στρατό από Καταλανούς μισθοφόρους. Τελικά, μετά την αποτυχημένη προσπάθεια κατάληψης της Θεσσαλονίκης, ο Καντακουζηνός εγκατέλειψε το κάστρο υπό τον φόβο του μεγάλου του αντιπάλου(Αλέξιος Απόπαυκος), ο οποίος και το κατέλαβε το 1343. Τελικά, μέχρι το 1383 το κάστρο έχει αλλάξει 2 διαφορετικά «χέρια»( Σέρβοι, Βυζαντινοί) πριν καταλήξει κάτω από Τούρκικη εξουσία μετά από αιματηρή πολιορκία. Δυστυχώς, από εκεί ξεκίνησε και η αρχή της παρακμής του με αποκορύφωμα την εγκατάλειψη του στις αρχές του 17^ου αιώνα. 

Ο μύθος της Μαρουλίας

Η ονομασία Γυναικόκαστρο φέρεται να έχει 2 εξηγήσεις. Η πρώτη και πιο πεζή υποδήλωνε ότι ήταν τόσο ισχυρό που ακόμα και μια γυναικεία φρουρά έφτανε για την υπεράσπιση του. Η δεύτερη εξήγηση περιβάλλεται γύρω από τον μύθο της Μαρουλίας. Όπως αναφέρει, ο Οθωμανός συγγραφέας Hadji Kalfa, όταν τα στρατεύματα του Εβρενός Γαζή κατέφθασαν στο κάστρο, την άμυνα της πόλης είχε αναλάβει η γυναίκα του πρώην διοικητή(Μαρουλία). Η προαναφερθείσα, οργάνωσε και καθοδήγησε ηρωικά τους στρατιώτες της, οι οποίοι κατόρθωσαν να προβάλλουν σθεναρή αντίσταση για αρκετούς μήνες. Η πολιορκία αποδείχθηκε πετυχημένη αλλά η ονομασία του Γυναικοκάστρου βοήθησε την φαντασία των ντόπιων στην ταύτιση του κάστρου με την παράδοση της μαχόμενης γυναίκας.

Σύγχρονες εκδηλώσεις

Κατά την διάρκεια των Βυζαντινών χρόνων, στο φρούριο διοργανωνόταν μεγάλη εμποροπανήγυρη που προσέλκυε πολύ κόσμο. Μετά την παρακμή όμως, οι εκδηλώσεις ακυρώθηκαν δια παντός. Φτάνοντας στον 20^ο αιώνα οι άνθρωποι που εγκαταστάθηκαν μετά την Μικρασιατική καταστροφή(κυρίως Πόντιοι), θέλησαν να αναβιώσουν τις παλαιότερες γιορτές. Έτσι, δημιουργήθηκαν τα Γυναικοκάστρεια που αποτελούν μέχρι σήμερα πόλο έλξης για τους πολίτες του νομού. Πλέον, το τετραήμερο πρόγραμμα περιλαμβάνει παιδικές πράξεις(κλόουν, ζογκλέρ κτλ) αλλά κυρίως την εκδήλωση Ποντιακών, Θρακιώτικων και Κρητικών χορών και τραγουδιών. Σε όλα τα προαναφερθέντα προστίθενται και παραδοσιακές λιχουδιές ενώ το φεστιβάλ διοργανώνεται στον υπαίθριο χώρο κάτω από το κάστρο. Γενικά, αποτελεί εμπειρία ζωής και αναβιώνει την πλούσια ιστορία του χώρου.